Musea en subsidies: een moeilijke maatschappelijke keuze

Een museum is een bedrijf als een ander dat ook een balans moet maken. Belangrijk detail, een museum is geen commerciële vennootschap (zoals een bv of nv) maar een vzw.

De term vzw ken je waarschijnlijk als vereniging zonder winstoogmerk. Sinds de vennootschapswetgeving vernieuwde in 2019, geven we aan de term meestal een andere betekenis: vereniging zonder winstuitkering.

Ik ben heel blij met deze visie. Want winst is goed! Hoe meer winst een bedrijf heeft, hoe meer zuurstof er is voor nieuwe projecten.

Er is echter een groot verschil tussen een commerciële vennootschap en een vzw. Een vzw mag de winst niet uitkeren.

Als je mijn blogs vaker leest, dan weet je dat de winst in een commerciële vennootschap twee bestemmingen heeft:

• De winst gaat (deels) naar de aandeelhouders. Dit is het dividend.
• De winst blijft (deels) in de vennootschap.

Hierover wordt beslist in de jaarlijkse algemene vergadering van de aandeelhouders.

Een vzw mag geen winst uitkeren. Alle winst moet in de vennootschap blijven.

In aflevering Cents60 van onze podcast Sense&Cents praten Naziha en ik over de balansen van 3 culturele organisaties:

• KMSKA (Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen)
• MUHKA (Museum voor Hedendaagse Kunst Antwerpen)
• Concertgebouw Brugge

In de podcast bespreken we de cijfers van 2024. Tussen de opname en het verschijnen van de podcast zijn de cijfers van 2025 gepubliceerd.

We nemen het KMSKA als voorbeeld. Op de afbeelding hieronder zie je de BOEB of Balans Op Een Blad van het KMSKA van 2025. We leggen de focus op de resultatenrekening (rechts op de afbeelding – getallen in duizenden euro):

1. We zien bedrijfsopbrengsten voor bijna 22,7 miljoen euro.
2. De bedrijfsopbrengsten bestaan voornamelijk uit subsidies van 13,5 miljoen.
3. De loonkost bedraagt iets meer dan 9 miljoen.
4. Na alle kosten is er een winst van 637.000 euro (voor 2025).
5. Vanuit de winst zien we een pijl vertrekken naar de balans. De winst is inderdaad in de vzw gebleven (zoals de wet dat voorschrijft). In totaal wordt het KMSKA voor 13,3 miljoen euro gefinancierd door winsten uit het verleden.

De cijfers van de twee andere organisaties vind je op de BOEB van het MUHKA en de BOEB van het Concertgebouw Brugge.

Even ter vergelijking: de BOEB van een commerciële vennootschap heeft een andere layout omdat daar wel winst mag uitgekeerd worden.

Graag geef ik als voorbeeld Electrabel. Je hoorde het een tijdje terug in het nieuws. Er werd een gigantisch dividend uitgekeerd van meer dan 10 miljard euro aan aandeelhouder Engie (zie afbeelding hieronder; pijl rechts onderaan). Dit is wettelijk helemaal in orde. Alleen weet ik niet of we hier als land zo blij mee moeten zijn…

Terug naar het KMSKA.

Het KMSKA kreeg in 2025 subsidies voor 13,5 miljoen euro. Dit zijn werkingssubsidies die voor een groot deel naar lonen gaan (9 miljoen euro). We hebben het dus niet over de investeringssubsidies voor de verbouwing van het KMSKA van enkele jaren geleden.

Hoe je het ook draait of keert, het gaat hier over belastinggeld. In de podcast praten Naziha en ik hier kritisch over:

• Helemaal oké dat we gemeenschapsgeld geven aan cultuur.
• Kunnen we het als samenleving aan zoveel musea open te houden (terwijl we ook andere noden hebben als gemeenschap)?

Ik weet het, dit is een politieke discussie. In dit verband besloot de regering het MUHKA te sluiten. Daar is ontzettend veel protest op gekomen. Begrijpelijk. Maar waar ik het moeilijk mee heb, is dat men zegt dat de politiekers geen moeilijke beslissingen durven nemen. Vaak doen ze dat wel maar dan krijgen ze gigantisch veel tegenstand tot soms zelfs doodsbedreigingen.

Het probleem is simpel: iedereen wil verandering maar niemand wil veranderen…